یکی از شاخصهای کلان برای اندازهگیری وضعیت پسانداز یک کشور، نرخ پسانداز ناخالص بهعنوان درصدی از تولید ناخالص داخلی است. طبق دادههای بهروزرسانیشده، نسبت پسانداز ناخالص در ایران سال۲۰۲۴حدود۳۶درصد از GDP بوده که نشاندهنده سهم قابلتوجهی از اقتصاد برای ذخیره و پسانداز نسبت به مصرف است. این شاخص در مقایسه با بسیاری از کشورهای جهان نسبتا بالا بهنظر میرسد اما باید توجه داشت بخش زیادی از این پسانداز ممکن است در قالب ذخایر بنگاهها، دولت یا در حسابهای ارزی نگهداری شود و لزوما به شکل نقدینگی قابلاستفاده برای خانوارها یا سرمایهگذاری مولد نمود پیدا نکند. همچنین آمارهای دیگری نشان میدهند که ذخیره ملی ناخالص ایران در سال ۲۰۲۴ به نزدیک ۴۹۷۵هزارمیلیارد تومان رسیده که بالاترین میزان درتاریخ ثبت این شاخص بوده است. درسطح خانوار، گزارشها از الگوی پسانداز در ایران تصویر پیچیدهتری ارائه میدهند. براساس دادههای رسمی مرکز آمار ایران، میانگین پسانداز سالانه خانوارهای شهری سال ۱۴۰۱ نزدیک به دومیلیون و ۴۰۰ هزار تومان در ماه بوده؛ رقمی که پس از رشد درآمدها وهزینهها در۱۰سال اخیر به دست آمده است. البته این مقدارپسانداز اسمی بوده و وقتی تورم بالای ایران درنظرگرفته شود، ارزش واقعی پسانداز خانوارها بسیار کمتر از آن چیزی است که بهنظر میرسد. این آمار همچنین نشان میدهد که در سالهای گذشته حتی برخی خانوارها به جای پسانداز، مجبور به مصرف ذخایر گذشته خود بودهاند؛ بهگونهای که در سالی مانند ۱۳۹۲، پسانداز خانوارها منفی شده و نشاندهنده استفاده از پسانداز قبلی برای تأمین هزینههای روزمره بوده است. یکی از مهمترین چالشهای پسانداز در ایران، ناتوانی بخش گستردهای از جامعه در کنار گذاشتن پسانداز ماهانه است. دادههای بینالمللی نشان میدهند که بسیاری از خانوارها به دلیل تورم، هزینههای بالای مسکن و کالاهای اساسی و قدرت خرید پایین، بخش قابلتوجهی از درآمد خود راصرف مخارج جاری میکنند و فقط بخش اندکی از درآمد قابلصرف را میتوانند به پسانداز اختصاص دهند. دربرخی بررسیها، نزدیک به ۵۲ درصد از خانوادهها حتی نمیتوانند پسانداز ماهانه داشته باشند و تنها حدود ۴۸ درصد موفق به پسانداز بخش کوچکی از درآمد شدهاند. افزایش هزینههای زندگی و فشار اقتصادی همچنین باعث شده است که در بعضی مناطق، بهویژه در استانهایی با درآمد پایینتر، نرخ پسانداز خانوار کمتر از متوسط کشور باشد. این امر نشاندهنده شکاف منطقهای قابلتوجه در توانایی خانوارها برای پسانداز است. با وجود اینکه نرخ پسانداز کل اقتصاد ایران نسبتا بالا گزارش میشود، واقعیت پسانداز خانوارها نشان از سختی واقعی برای ذخیره پول دارد. تورم بالا، هزینههای بالای مسکن وکالاهای اساسی، وکمبود سرمایه قابلدسترس برای سرمایهگذاری واقعی، بسیاری از خانوادهها را به سمت استفاده از پساندازهای قبلی یا استقراض سوق داده است.
